Kaki, diğer adıyla persimon, yalnızca beslenmeyi çeşitlendiren egzotik bir meyve olmakla kalmaz. Aynı zamanda çok sayıda vitamin ve sağlık açısından değerli özellikler de içerir. Kaki ne zaman ve nasıl tüketilmelidir? Hangi faydaları sağlar ve persimon hangi vitaminleri içerir?
Kaki Sağlıklı mı?
Asya kökenli (Çin, Kore, Japonya) olan kaki, üç binden fazla yıldır yetiştirilmektedir. Avrupa’da hâlâ çok yaygın olmasa da, sahip olduğu yüksek besin değeri ve biyolojik olarak aktif bileşenler sayesinde üretimi en hızlı artan beş meyveden biri olarak kabul edilmektedir. Persimon, bu konumunu yalnızca egzotik tadına ve görünümüne değil, aynı zamanda çok sayıda tedavi edici özelliğine borçludur. Önemli besin öğelerinin yanı sıra, meyveleri biyolojik aktivitesi kanıtlanmış 5.000’den fazla bileşik içerir.
Kaki Hangi Vitaminleri ve Bileşenleri İçerir?
Kaki meyvesi yüksek besin değeri ile öne çıkar. Vücut fonksiyonları için gerekli olan yüksek miktarda lif, vitaminler (A, C, E, K ve B grubu vitaminleri) ile çinko, bakır, demir, magnezyum, kalsiyum ve fosfor gibi makro ve mikro elementleri içerir. Aynı zamanda persimon; proantosiyanidinler, karotenoidler ve fenolik asitler gibi güçlü antioksidan etkiye sahip bileşikler açısından son derece zengin bir kaynaktır.
Farmasötik, kozmetik ve besin takviyesi endüstrilerinde kaki meyvesinin diğer kısımları da kullanılmaktadır. Özellikle palmitik, oleik ve linolenik asit gibi yağ asitleri bakımından zengin olan çekirdekleri dikkat çeker. Persimon kabuğu da yüksek tedavi değeri taşıyan bir hammaddedir. Meyve eti gibi antioksidan bileşikler içerirken, aynı zamanda çok daha yüksek lif oranına (100 g’da yaklaşık 40 g) ve çinko, magnezyum, potasyum, manganez ve demir gibi minerallere sahiptir.
Kaki’nin Glisemik İndeksi Yüksek mi?
Kaki, sağlık açısından faydalı pek çok bileşen içermesine rağmen, karbonhidrat oranı da yüksektir. 100 g taze meyvede yaklaşık 12–13 g şeker bulunur. Glukoz, fruktoz ve sakkaroz gibi basit şekerlerin baskın olması, meyvenin glisemik indeksinin nispeten yüksek olmasına neden olur. Kaki’nin glisemik indeksi, çeşidine ve olgunluk derecesine bağlı olarak 50–60 arasında değişir. Orta glisemik indeksli bir ürün olması nedeniyle diyabet hastalarının büyük miktarlarda tüketmesi önerilmez. Ancak ön çalışmalar, persimon kabuğu ve yapraklarından hazırlanan çayların diyabet hastalarında hiperglisemiyi önlemeye yardımcı olabileceğini göstermektedir.
Kaki Nasıl Tüketilir?
Kabuğunun lif ve sağlık açısından faydalı özellikleri bulunmasına rağmen, kaki genellikle kabuğu soyularak tüketilmelidir. Mango’da olduğu gibi, meyve hafifçe soyulabilir veya ikiye bölünüp iç kısmı kaşıkla çıkarılabilir. Ancak kaki önceden soyulmamalıdır; çünkü kabuğu soyulduktan sonra hızla tazeliğini kaybeder. Olgun bir kaki, dokunulduğunda yumuşak olmalı ve lekesiz, ince turuncu bir kabuğa sahip olmalıdır.
Kaki’nin Tadı Nasıldır?
Yüksek şeker içeriği sayesinde kaki, hoş ve tatlı bir tada sahiptir. Salatalara, yoğurtlara ve yulaf ezmelerine tatlı bir katkı olarak eklenebilir; tuzlu yemeklerde kullanılabilir ya da tek başına atıştırmalık olarak tüketilebilir. Ayrıca, melek otu ve küçük orman meyvelerinde olduğu gibi, tatlı ve pastaların süslenmesinde de tercih edilir. Raf ömrünü uzatmak için persimon pişirilebilir veya şekerleme (kandize) haline getirilebilir.
Kaki’nin Faydaları Nelerdir?
Biyolojik olarak aktif bileşenler açısından zengin olan kaki meyvesi, aşağıdaki özelliklere sahiptir:
- Güçlü antioksidan etki
- Kan basıncını düşürücü etki
- Trombosit agregasyonunu azaltma
- LDL kolesterol ve trigliserid seviyelerini düşürme
- Akşamdan kalma belirtilerini hafifletme
- Antimikrobiyal etki
- Bağışıklık sistemini destekleyici etki
- Vitamin ve besin öğeleri açısından zengin olması
Ayrıca persimon yaprakları da dikkat çekicidir. Yapraklardan hazırlanan çaylar, kan şekerini düşürmeye yardımcı olur; antihistaminik ve antimikrobiyal etki gösterir ve sindirimi destekleyen bitki çaylarına eklenebilir.
Kaki Ne İşe Yarar?
Kaki meyvesi, karotenoidler ve proantosiyanidinler gibi doğal bitkisel pigmentler açısından zengin olması sayesinde güçlü bir antioksidan etki gösterir ve aynı zamanda önemli bir vitamin kaynağıdır. Bağışıklık sistemini destekler, mikroorganizmalara karşı vücudun direncini artırır ve özellikle hipertansiyon ile ateroskleroz gibi modern hastalıkların riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Araştırmalar ayrıca, alkol tüketimi öncesinde kaki yenmesinin kandaki etanol seviyesini düşürdüğünü, akşamdan kalma belirtilerini azalttığını ve karaciğeri koruduğunu göstermektedir.
Hamilelikte Kaki Tüketimi
Yüksek vitamin ve mineral içeriği sayesinde kaki, hamilelikte beslenmeye değerli bir katkı sağlayabilir. Ancak egzotik meyvelerin alerjik etki gösterebileceği unutulmamalıdır. Ayrıca yüksek şeker içeriği nedeniyle, gebelik diyabeti riski taşıyan kadınların kaki tüketimini mutlaka doktorlarına danışmaları önerilir. Hamilelikte olgunlaşmamış veya bozulmuş meyvelerin tüketilmesinden kaçınılmalıdır.
Bebekler İçin Kaki
Tatlı tadına rağmen, kaki meyvesinin bebeklerin beslenmesine dahil edilmesi önerilmez. Olası alerjik etkileri ve yüksek tanen içeriği nedeniyle, çocuklara ancak 2–4 yaşından sonra verilmesi tavsiye edilir.
Kaki Meyvesinin Yan Etkileri Nelerdir?
Kaki genellikle güvenli bir meyvedir ve nadiren yan etkilere yol açar. Ancak bazı kişilerde alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Olası belirtiler şunlardır:
- Ciltte kaşıntı
- Kurdeşen ve kızarıklık
- Konjonktivit
- Burun akıntısı
- Nefes darlığı, astım atakları
- Karın ağrısı, kusma
Ayrıca, diyabet hastalarında aşırı tüketim hiperglisemiye yol açabilir.
Kaki Tüketimi İçin Kontrendikasyonlar
Kaki, yetişkinler için genellikle güvenli bir meyvedir ve ciddi kontrendikasyonları bulunmaz. Ancak hamile kadınlar ve diyabet hastaları tüketimde ölçülü ve dikkatli olmalıdır. Kaki meyvesi, 2 yaşından küçük bebeklere verilmemelidir.
Literatür:
- Matheus JRV, de Andrade CJ, Miyahara RF i Fai AEC. Persimmon (Diospyros Kaki L.): Chemical Properties, Bioactive Compounds and Potential Use in the Development of New Products – A Review. Food Reviews International 2022; 38(4): 384-401.
- Yaqub S, Farooq U, Shafi A i wsp. Chemistry and Functionality of Bioactive Compounds Present in Persimmon. Journal of Chemistry 2016; 342402.
- Butt MS, Sultan MT, Aziz M i wsp. Persimmon (Diospyros kaki) fruit: hidden phytochemicals and health claims. EXCLI Journal 2015; 14: 542-561.
- George AP i Redpath S. Health and medicinal benefits of persimmon fruit: a review. Advances in Horticultural Science 2008; 22(4): 244-249.
