Polisakkaritler, yani kompleks karbonhidratlar, sahip oldukları fizikokimyasal özellikler sayesinde gıda, ilaç ve kozmetik endüstrilerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Peki, bu bileşikleri özel kılan nedir ve kozmetik formülasyonlarda hangi rolleri üstlenirler?
Polisakkaritlerin özellikleri
Polisakkaritler genellikle monosakkarit birimlerinden ve bunların türevlerinden oluşan yüksek molekül ağırlıklı bileşiklerdir. Basit şekerlerden farklı olarak genellikle suda çözünmezler veya kolloidal yapılar oluştururlar. Ayrıca çoğunlukla tatsız ve kokusuzdurlar. Su ile temas ettiklerinde çoğu polisakkarit jel benzeri yapılar oluşturur. Bu sayede suyu bağlama kapasiteleri yüksektir ve kozmetikte nemlendirici özellikleri nedeniyle oldukça değerlidirler. Bu özellik, cildin kurumasını önlemeye yardımcı olur.
Kozmetikte kullanılan başlıca polisakkaritler
Kozmetik ürünlerde çok sayıda polisakkarit bulunur. Bunlar hem yardımcı maddeler olarak hem de ürünün bakım etkisini artıran aktif bileşenler olarak görev yapar. Çoğu bitkilerden, mantarlardan, alglerden, hatta kabuklulardan ve mikroorganizmalardan elde edilen doğal kökenli maddelerdir.
Nişasta
Nişasta, amilopektin içeren bir polisakkarittir ve patates, mısır, pirinç, buğday ve yulaf gibi kaynaklardan elde edilir. Su ile temas ettiğinde şişme ve hidrokolloid oluşturma özelliği sayesinde kıvam artırıcı, koemülgatör ve fondöten ile pudralarda dolgu maddesi olarak kullanılır.
Ayrıca fazla sebumu ve nemi emme özelliği sayesinde deodorant ve antiperspirant üretiminde kullanılır. Bunun yanında bronzer, allık ve far gibi preslenmiş kozmetik ürünlerin cilde tutunmasını ve kapatıcılığını artırır.
Selüloz ve türevleri
Kozmetikte selüloz genellikle mikrokristalin formda kullanılır. Özgün yapısı sayesinde su ile temas ettiğinde jel oluşturur, emülsiyonları stabilize eder ve katı ile sıvı bileşenlerin ayrışmasını önler.
Selüloz türevleri ayrıca yüz maskeleri ve diş macunlarının yapısını iyileştirmede, şampuan ve tıraş kremlerinde viskoziteyi düzenlemede kullanılır.
Hiyalüronik asit
Hiyalüronik asit, kozmetikte en yaygın kullanılan polisakkaritlerden biridir. Tüm canlı organizmalarda bulunan bir glikozaminoglikandır. Ciltte suyu bağlayarak elastikiyeti ve dolgunluğu artırır, kuruluğu önler ve yaşlanma karşıtı etki gösterir. Ayrıca diğer aktif bileşenlerin cildin daha derin katmanlarına taşınmasına yardımcı olan bir taşıyıcı olarak da görev yapar.
Sodyum Hiyalüronat
Sodyum hiyalüronat, hiyalüronik asit olarak da bilinen, sağlık ve güzelliği destekleyen çok fonksiyonlu bir bileşendir.
Kitin ve kitosan
Kitin, bakteri, mantar ve alglerin hücre duvarlarında bulunan ve β-glukozamin birimlerinden oluşan bir polisakkarittir. Türevi olan kitosan ile birlikte yara iyileşmesini destekleyen ve iz oluşumunu azaltan ürünlerde kullanılır. Kitosan aynı zamanda bir gıda takviyesi olarak da bilinir, ancak kozmetikte özellikle koruyucu ve bakım sağlayıcı özellikleri ile öne çıkar.
Kitosan
Kitosan, kitinin bir türevidir. Tıpta çok sayıda kullanım alanı vardır, çünkü kanamaları durdurmada ve yaraları sarmada mükemmel sonuç verir.
Kitosan aynı zamanda fazla kilolardan kurtulmaya yardımcı olan bilinen bir diyet takviyesidir. Polisakkaritler grubuna ait organik bir bileşiktir. İnsan sindirim sistemi tarafından sindirilmez.
Sodyum aljinat
Sodyum aljinat, alglerden elde edilen bir polisakkarittir ve güçlü kıvam artırıcı ve jel oluşturucu özelliklere sahiptir. Gıda endüstrisinde E401 katkı maddesi olarak kullanılırken, kozmetik sektöründe de yaygın şekilde yer alır.
Kozmetikte nem tutucu ve yapı düzenleyici olarak görev yapar. Rujlarda (kalıcılığı artırmak için), kremlerde ve merhemlerde bulunur. Cildi nemlendirir, besler, elastikiyetini artırır ve tahriş ile kızarıklığı yatıştırır.
Literatür:
https://biotechnologia.pl/kosmetologia/naturalne-polimery-stosowane-w-kosmetyce,15232
https://portal.abczdrowie.pl/polisacharydy
