Dobrze zaprojektowane produkty myjące powinny być nie tylko skuteczne, ale również bezpieczne w stosowaniu. Rodzice małych dzieci, osoby starsze i ze skórą wrażliwą lub atopową oczekują od środków myjących skutecznego oczyszczenia przy jednoczesnej minimalizacji ryzyka podrażnień. Jak to osiągnąć i dobrać odpowiedni system myjący o niskim indeksie drażniącym?
Dlaczego surfaktanty drażnią skórę?
Surfaktanty, czyli inaczej środki powierzchniowo czynne, wykazują działanie myjące poprzez obniżanie napięcia powierzchniowego oraz solubilizację lipidów i zanieczyszczeń. Niestety mechanizm ten nie ogranicza się do oddziaływania na zabrudzenia, ale dotyka także lipidów obecnych w skórze.
Co więcej, klasyczne anionowe surfaktanty, takie jak obecnie coraz rzadziej stosowane SLS (sodium lauryl sulfate), oddziałują nie tylko z lipidami warstwy rogowej, ale także mogą prowadzić do denaturacji białek keratynowych. W rezultacie dochodzi do zwiększonej przeznaskórkowej utraty wody (TEWL), suchości skóry oraz większej podatności na podrażnienia. Przewlekłe oraz powtarzalne narażenie na czynniki drażniące jest też jedną z głównych przyczyn kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia.
Czym jest indeks drażniący w ocenie bezpieczeństwa systemu myjącego
Określenie indeks drażniący (irritation index) jest stosowane do opisania zdolności substancji (lub formulacji) do wywoływania zmian drażniących w obrębie skóry lub błon śluzowych. W przypadku kosmetyków i środków czyszczących jego wartość jest wynikiem synergii wielu parametrów:
- rodzaju użytych surfaktantów i ich stężenia,
- pH skóry,
- czasu kontaktu ze skórą,
- stanu wyjściowego bariery naskórkowej.
Dla projektowania bezpiecznych systemów myjących szczególnie ważny jest pierwszy czynnik. Połączenie kilku surfaktantów w odpowiednich stężeniach pozwala na obniżenie drażniącego działania całego systemu, przy zachowaniu jego wysokiej skuteczności myjącej.
Jak projektować systemy myjące do skóry wrażliwej?
Projektowanie bezpiecznych systemów myjących do skóry wrażliwej wymaga odejścia od jednoskładnikowych układów surfaktantów na rzecz starannie zaprojektowanych mieszanin. Jak wskazują badania, rodzaj surfaktantu determinuje nie tylko pianotwórczość i zdolność mycia, ale wpływa także na właściwości użytkowe i potencjalne bezpieczeństwo produktu.
W praktyce formulacyjnej zaleca się:
- obniżanie całkowitego stężenia substancji powierzchniowo czynnych,
- stosowanie mieszanin anionowych z amfoterycznymi lub niejonowymi surfaktantami,
- utrzymywanie pH w zakresie fizjologicznym dla skóry (ok. 5-5,5),
- wprowadzanie do układu substancji natłuszczających (refatting agents) i nawilżających (humektanty).
Przykłady łagodnych surfaktantów amfoterycznych i niejonowych
Istotnym elementem łagodnych systemów myjących są surfaktanty o obniżonym indeksie drażniącym – przede wszystkim surfaktanty amfoteryczne, niejonowe oraz aminokwasowe.
Należą do nich między innymi:
- Cocoamidopropyl Betaine (CAPB) – jeden z najpopularniejszych surfaktantów amfoterycznych, wykorzystywany w żelach do mycia twarzy, szamponach dla skóry wrażliwej i produktach dla dzieci. W połączeniu z surfaktantami anionowymi redukuje ich potencjał drażniący, jednocześnie poprawiając stabilność piany.
- Disodium Cocoyl Glutamate oraz Sodium Cocoyl Glutamate – należą do tzw. surfaktantów aminokwasowych, znajdujących zastosowanie m.in. w dermokosmetykach i syndetach („mydła bez mydła”). Wyróżniają się wysoką kompatybilnością ze skórą, niskim wpływem na TEWL oraz dobrą biodegradowalnością.
- Alkyl Polyglucosides (APG; np. decyl glucoside, lauryl glucoside) – surfaktanty niejonowe pochodzenia roślinnego, dobrze sprawdzają się w produktach dla skóry alergicznej i kosmetykach o krótkim czasie kontaktu. Oprócz niskiego indeksu drażniącego, charakteryzują się korzystnym profilem środowiskowym i naturalnym pochodzeniem.
- Sodium Lauroyl Sarcosinate – anionowy surfaktant aminokwasowy wykorzystywany w produktach dla skóry wrażliwej i do higieny włosów. W porównaniu z klasycznymi siarczanami wykazuje niższą zdolność denaturacji białek skóry.
- Sodium Lauroyl Methyl Isethionate (SLMI) – łagodny surfaktant anionowy stosowany w syndetach i dermatologicznych kostkach myjących. Charakteryzuje się dobrą tolerancją skórną, mniejszym wpływem na lipidy skóry oraz możliwością zastosowania w produktach o fizjologicznym pH.
Zgodnie z koncepcją „cleansing without compromise” łagodność systemu myjącego nie wynika wyłącznie z wyboru pojedynczego surfaktantu, podkreśla się również konieczność oceny bezpieczeństwa gotowej formulacji, a nie jedynie jej składowych.
W badaniu odżywek do włosów i ich składników, pomimo obecności substancji o potencjalnym działaniu drażniącym, gotowe produkty oceniono jako niedrażniące w testach in vitro, co podkreśla znaczenie całościowego podejścia do projektowania systemów myjących.
Literatura:
- Ananthapadmanabhan KP, Moore DJ, Subramanyan K, Misra M, Meyer F. Cleansing without compromise: the impact of cleansers on the skin barrier and the technology of mild cleansing. Dermatologic Therapy 2004; 17(s1): 16-25
- Chomiczewska D, Kieć-Świerczyńska M, Kręcisz B. Kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia część I. Epidemiologia, etiopatogeneza i obraz kliniczny. Medycyna Pracy 2008; 59(5): 409-419.
- Fung ES, Novick RM, Drechsel DA, Towle KM, Paustenbach DJ, Monnot AD. Tier-based skin irritation testing of hair cleansing conditioners and their constituents. Cutaneous and Ocular Toxicology 2018; 38(1): 44-47.
- Kowalik P, Szyrej M. Badanie wybranych własności żeli pod prysznic i płynów do kąpieli w zależności od zastosowanych surfaktantów. Chemistry Environment Biotechnology 2016; 19: 53-64.
- Mehling A, Kleber M, Hensen H. Comparative studies on the ocular and dermal irritation potential of surfactants. Food and Chemical Toxicology 2007; 45(5): 747-758.
- Turkoglu M, Pekmezci E, Sakr A. Evaulation of Irritation Potential of Surfactant Mixtures. International Journal of Cosmetic Science 1999; 21(6): 371-382.
