Właściwości i zastosowanie fosforanu sodu

Data aktualizacji: 9 maja, 2024

Fosforan sodu (Na₃PO₄) to związek nieorganiczny stosowany w przemyśle spożywczym jako dodatek do żywności kryjący się pod symbolem E339. Jego właściwości znajdują także zastosowanie w medycynie i produkcji środków chemicznych. 

Fosforan sodu w żywności

Fosforan sodu jako dodatek do żywności oznaczany symbolem E339 jest wykorzystywany przede wszystkim jako regulator kwasowości, środek zbrylający i zwiększający trwałość. Jest on często dodawany do produktów takich jak:

• płatki kukurydziane, musli,
• batony zbożowe,
• sery topione,
• produkty mięsne.

Dzięki swoim właściwościom buforowym pomaga on utrzymać równowagę kwasowo-zasadową. Z kolei jako związek chelatujący jony metali wykazuje dodatkowo właściwości ochronne. Zapobiega utracie barwy przez produkty, chroni witaminę C przed utlenianiem.

Właściwości fosforanu sodu w żywności działają także stabilizująco na produkty mięsne, mleczne i rybne oraz ograniczają procesy utleniania tłuszczów. Fosforan sodu pozwala więc wydłużyć trwałość produktów i ograniczyć ilość użytej soli. 

Fosforan sodu

Fosforan sodu, czyli sole sodowe kwasu fosforowego, są wykorzystywanych w przemyśle spożywczym, chemicznym i technologicznym. W ofercie dostępny jest fosforan disodowy bezwodny (Na₂HPO₄), odpowiadający standardowi dodatku do żywności E339 (ii) .

Kup teraz

Właściwości fosforanu sodu przekładają się także na teksturę produktów, do których jest dodawany. Wiążąc białka poprawia strukturę produktów mięsnych. W serach topionych zapobiega oddzielaniu się białek i tłuszczów, poprawiając ich lepkość i konsystencję. 

Fosforan sodu może także ułatwić gotowanie. Dodawany do pieczonych produktów, takich jak ciasteczka i ciasta, ułatwia ich wzrost. Jako środek drożdżowy bywa także często stosowany w panierkach do mięs i ryb. Bywa także używany jako środek zmniejszający napięcie powierzchniowe płynnych składników, służąc jako środek pieniący lub ułatwiający ubijanie. 

Zastosowanie lecznicze fosforanu sodu

Fosforan sodu oprócz przemysłu spożywczego jest także wykorzystywany w przemyśle farmaceutycznym. Najbardziej oczywistym wskazaniem do jego stosowania jest dostarczanie do organizmu fosforu w celu uzupełnienia niedoborów tego pierwiastka. Jako związek wiążący wapń, może także pomóc osobom zmagającym się z jego nadmiarem. Należy tutaj jednak mieć na uwadze zależność pomiędzy tymi dwoma pierwiastkami, aby nie zaburzyć istniejącej pomiędzy nimi równowagi w organizmie. 

W lecznictwie fosforan sodu jest też stosowany jako środek przeczyszczający. Powoduje wypróżnienie po 30 minutach do 6 godzin od zażycia, najprawdopodobniej poprzez zwiększenie objętości płynów w jelicie cienkim. Może być wykorzystywany w leczeniu sporadycznych zaparć, a bywa też zalecany do oczyszczania jelit przed niektórymi zabiegami (na przykład kolonoskopią). W przypadku stosowania doustnego należy zachować ostrożność, ponieważ zdarzają się przypadki ciężkiego uszkodzenia nerek. Można go jednak stosować także doodbytniczo w postaci lewatywy.

Zastosowanie fosforanu sodu w innych produktach

Fosforany dzięki swoim właściwościom chelatującym (przede wszystkich zdolność do wiązania jonów dwuwartościowych) i jako substancje powierzchniowo czynne znalazły także zastosowanie w produkcji detergentów i środków zmiękczających wodę. Obecnie jednak fosforan sodu coraz rzadziej jest wykorzystywany w produkcji środków piorących i mydeł. Powoduje on eutrofizację wód – wzrost ich żyzności i masowe namnażanie się glonów i sinic. Z podobnych przyczyn ogranicza się też produkcję nawozów z jego dodatkiem. Fosforan sodu jednak niekiedy wciąż bywa używany do uzdatniania wody do celów przemysłowych, ochrony instalacji przed odkładaniem się kamienia. 

Bibliografia:
https://vitapedia.pl/fosforan-sodu-e339
https://pl.thpanorama.com/articles/qumica/fosfato-de-sodio-propiedades-riesgos-y-usos.html
https://www.aptekarzpolski.pl/historia-farmacji/apteczna-historia-fosforu/