Właściwości i wszechstronne zastosowanie winogron są doceniane od tysiącleci. Pozyskiwane z winorośli surowce mogą być spożywane na surowo, przetwarzane na soki, olej, wino, ocet czy rodzynki, a także wykorzystywane w formie ekstraktów i olejków w przemyśle kosmetycznym i nutraceutycznym. Jakie właściwości zdrowotne mają winogrona?
Winogrona i inne surowce z winorośli
Winorośl właściwa (Vitis vinifera L.) z rodziny winoroślowatych (Vinacea) to jedna z najstarszych roślin uprawianych przez człowieka. Już około VII-VI tysiąclecia p.n.e była wykorzystywana w celach spożywczych oraz do produkcji wina i soków. Chociaż powszechnie winogrona kojarzą się przede wszystkim z owocami i ich przetworami, winorośl stanowi źródło także innych surowców – liści, nasion, olejów.
Winogrona zielone a czerwone – czym się różnią?
Jasne (zielone, białe) i ciemne (czerwone, fioletowe) odmiany winogron różnią się nie tylko walorami wizualnymi. Różnica koloru wynika przede wszystkim z obecności naturalnych barwników roślinnych – owoce o ciemniejszym odcieniu charakteryzują się dużo wyższą zawartością antocyjanów, związków o silnych właściwościach antyoksydacyjnych.
Czerwone odmiany często zawierają tez taniny, nadające im lekko cierpkiego posmaku. Zielone winogrona są z kolei uboższe w przeciwutleniacze, stanowią jednak źródło witaminy C i niewielkich ilości witaminy K.
Czy winogrona je się ze skórką czy należy je obierać?
Owoce winogron najlepiej spożywać i przetwarzać w całości – razem ze skórką. Podczas gdy miąższ winogron składa się w przeważającej mierze z cukrów i wody, to właśnie w skórce kryje się największe bogactwo polifenoli i antocyjanów oraz innych związków biologicznie czynnych, w tym resweratrolu. Stanowi ona także źródło błonnika pokarmowego. Warto jednak pamiętać o dokładnym umyciu owoców przed ich spożyciem.
Jakie związki aktywne są w winogronach?
Winogrona są surowcami bogatymi w metabolity wtórne, w szczególności związki fenolowe, takie jak kwasy fenolowe i hydroksycynamonowe, flawonoidy, proantocyjanidyny oraz stilbeny. Związki te charakteryzują się silnymi właściwościami antyoksydacyjnymi a także działaniem przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym. W winogronach występują nie tylko w owocach, ale też w ich nasionach, liściach a nawet gałązkach.
Owoce winogron są szczególnie bogate w polifenole, w tym nadające im barwę antocyjany (odmiany ciemne), cukry, witaminy, garbniki i pektyny. Nasiona z kolei stanowią źródło katechin, białek i lipidów – olej z pestek winogron (GSO; grape seed oil) zawiera ok. 90% nienasyconych kwasów tłuszczowych z dominacją kwasu linolowego.
Resweratrol i jego właściwości
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych składników aktywnych obecnych w winogronach i czerwonym winie jest trans–resweratrol. Związek ten należy do grupy stilbenów – polifenoli o właściwościach przeciwutleniających, przeciwzapalnych, przeciwdrobnoustrojowych i hepatoprotekcyjnych.
ResveraSol™ (Resweratrol)
ResveraSol™ to zaawansowany produkt wykorzystujący technologię BioSNEDS™, która znacząco zwiększa biodostępność resweratrolu, silnego polifenolu znanego z szerokiego spektrum korzyści zdrowotnych, w tym właściwości przeciwutleniających, przeciwzapalnych i wspierających zdrowie sercowo-naczyniowe.
To właśnie resweratrol uważany jest za tzw. „francuski paradoks”, opisujący niską częstotliwość występowania chorób sercowo-naczyniowych w populacji francuskiej, spożywającej duże ilości tłuszczów nasyconych oraz czerwonego wina. Uczyniło go to popularnym składnikiem suplementów diety wspierających profilaktykę chorób sercowo-naczyniowych, a dzięki silnym właściwościom przeciwutleniającym jest także szeroko doceniany w przemyśle kosmetycznym.
Jakie właściwości mają winogrona?
Bogactwo przeciwutleniaczy i innych związków biologicznie czynnych sprawia, że winogrona znajdują liczne zastosowania w przemyśle kosmetycznym, spożywczym oraz medycynie tradycyjnej i suplementach diety.
Właściwości lecznicze winogron
Najlepiej poznane i opisane właściwości lecznicze ma liść winorośli właściwej, który jako jedyny surowiec otrzymywany z tej rośliny doczekał się monografii EMA. Kapsułki zawierające suchy ekstrakt z liści winogron oraz płynne ekstrakty w postaci kropli doustnych są zalecane przede wszystkim w łagodzeniu objawów niewydolności żylnej i obrzęków kończyn dolnych.
Ekstrakt z pestek winogron
Ekstrakt z pestek winogron pozyskiwany z nasion winogron Vitis vinifera L. ma wysoką zawartość oligomerycznych proantocyjanidów (OPC). Są to związki o bardzo silnych właściwościach antyoksydacyjnych. Skutecznie wspierają funkcjonowanie układu krążenia oraz regulują jego pracę.
Liczne dowody i tradycyjne zastosowania wskazują także na wysoki potencjał leczniczy owoców i pestek winogron, którym przypisuje się m.in. działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe, neuroprotekcyjne, hepatoprotekcyjne i kardioprotekcyjne. Na rynku suplementów diety popularne są przede wszystkim produkty zawierające ekstrakty z nasion winogron, w szczególności otrzymywany z nich olej GSO (grape seed oil). Preparatom tym przypisuje się właściwości przeciwutleniające, ochronne na układ sercowo-naczyniowy, poprawiające krążenie, łagodzące obrzęki, a niekiedy także wspomagające oczy.
Winogrona w przemyśle kosmetycznym
Olej z pestek winogron jest również szeroko doceniany w przemyśle kosmetycznym. Zawiera on w swoim składzie kwas linolowy (85%), kwas oleinowy (10%) oraz działającą silnie przeciwutleniająco witaminę E. Bogactwo antyoksydantów i nienasyconych kwasów tłuszczowych sprawiają, że GSO jest cennym składnikiem kosmetyków do cery mieszanej i tłustej oraz szorstkiej lub popękanej, bywa także stosowany w terapii trądziku, wyprysków, łupieżu, odleżyn, a nawet oparzeń. Olej z pestek winogron charakteryzuje się delikatnym działaniem tonizującym, dobrym wchłanianiem i właściwościami wspomagającymi regenerację skóry, a dzięki wysokiej zawartości przeciwutleniaczy działa przeciwstarzeniowo.
Olej z pestek winogron
Olej z pestek winogron o jakości spożywczej i kosmetycznej, bogaty w kwasy: lenolowy, Omega-6 (70%), oraz witaminy E, B1, B2, B6, B9, B12, C, a także mikroelementy, m.in.: potas, sód, wapń, żelazo, fitosterole, flawonoidy.
Potencjał kosmetyczny wykazuje także pozyskiwany głównie z pędów winogron trans-resweratrol, który wyróżnia się bardzo silnym działaniem przeciwutleniającym i przeciwstarzeniowym. Podobnie jak jego dimer, trans-ε-winiferyna, wspiera regenerację komórek skóry poprzez stymulację sirtuiny (SIRT1), a także rozjaśnia skórę i redukuje przebarwienia.
W kosmetologii stosowane są również ekstrakty z owoców winogron, które działają nawilżająco, przeciwzapalnie a także uszczelniają naczynia włosowate skóry. Właściwości te są wykorzystywane w produktach ukierunkowanych na niwelowanie opuchlizny i zasinień w okolicach oczu.
Winogrona w przemyśle spożywczym
Winogrona mają oczywiście także szerokie zastosowania w przemyśle spożywczym. Nasiona są wykorzystywane nie tylko do produkcji oleju z winogron, ale także ekstraktu z nasion i skórek V. vinifera dopuszczonego przez EFSA (European Food Safety Authority) jako dodatek aromatyzujący do wody do spożycia dla zwierząt (oprócz psów).
Owoce są powszechnie spożywane bezpośrednio, ale także wykorzystywane do produkcji rodzynek, win, soków, octu, dżemów czy wyrobów cukierniczych i słodyczy. Zastosowania kulinarne mają również liście winogron, szeroko obecne w daniach kuchni bałkańskiej, bliskowschodniej, kaukaskiej i śródziemnomorskiej.
Ekstrakty a fermenty z winogron – czym się różnią?
Obecne w owocach flawonoidy zazwyczaj cechują się stosunkowo niską przyswajalnością. Często występują one w formach związanych ze strukturami białkowymi lub cukrowymi, co utrudnia ich skuteczne wchłanianie przez organizm. Zastosowanie procesu fermentacji pozwala na poprawienie biodostępności związków aktywnych oraz efektywność ekstrakcji.
Cieszące się coraz szerszym zainteresowaniem w przemyśle kosmetycznym ekstrakty fermentowane stanowią bogatsze źródło związków aktywnych o lepszej stabilności i przyswajalności. Ponadto, metabolity wytwarzane przez stosowane w procesie fermentacji mikroorganizmy mogą wykazywać dodatkowe właściwości prozdrowotne dla skóry.
Literatura:
- Antoniewicz J, Janda-Milczarek K. Octy winogronowe – charakterystyka, właściwości oraz bezpieczeństwo stosowania. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 2021; 27(4): 379-386.
- Dubiel D, Malinowska M. Właściwości prozdrowotne ekstraktów z różnych części winorośli właściwej (Vitis vinifera L.). Przegląd literaturowy. Przemysł Chemiczny 2026; 105(3): 255-260.
- Kołodziejczyk J, Olas B. Pestki winogron jako cenne źródło związków chroniących układ krążenia. Postępy Fitoterapii 2011; 1: 52-57.
- Sharagan M, Malinowska MA, Kubicz M i wsp. Winorośl właściwa – wysoko ceniony gatunek leczniczy, spożywczy i kosmetyczny. Lek w Polsce 2023; 33(387): 39-48.
- Witkiewicz W, Buszewski B, Kowalczyk A, Dobrzański Z. Kwercetyna i resweratrol – najważniejsze polifenole w prewencji chorób cywilizacyjnych. Herbalism 2026; 12(1): 90-104.
- EMA. Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC). Assessment report on Vitis vinifera L., folium. EMA/HMPC/464682/2016
