Data aktualizacji: 26 sierpnia, 2026
Na etykietach i ulotkach kosmetyków naturalnych, suplementów diety czy leków roślinnych w składzie widnieją ekstrakty roślinne. Ich działanie zależy jednak od obecności konkretnych związków fitochemicznych lub ich zespołów. Należą do nich m.in. polifenole, flawonoidy, alkaloidy, terpeny czy karotenoidy.
Nauką, która zajmuje się ich identyfikacją i analizą jest fitochemia. Jakie jest jej znaczenie w pracy z substancjami pochodzenia naturalnego?
Ekstrakt roślinny czy jego składnik – co działa w preparacie roślinnym?
W przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym często wykorzystywane są substancje pochodzenia naturalnego. Mogą to być zarówno ekstrakty roślinne, pojedyncze związki jak i ich syntetyczne pochodne o „ulepszonym działaniu”. W przypadku wykorzystania wyciągu roślinnego największe znaczenie odgrywa zazwyczaj jedna grupa składników biologicznie czynnych, a niekiedy nawet pojedynczy związek.
Fakt ten bywa wykorzystywany także w produkcji leków syntetycznych. Przykładem mogą być leki opioidowe – obecna w główkach makowych morfina oraz jej syntetyczne pochodne o silniejszym lub wydłużonym działaniu. Z łatwiej dostępnych leków roślinne korzenie ma chociażby aspiryna, czyli acetylowana pochodna kwasu salicylowego otrzymywanego z kory wierzby.
Istotną zaletą produktów roślinnych jest jednak fakt obecności w wyciągu wielu zróżnicowanych związków, które mogą wzajemnie uzupełniać lub wzmacniać swoje działanie. Często ekstrakty roślinne charakteryzują się wyższą aktywnością niż wyizolowana z nich główna substancja aktywna.
Czy ekstrakty roślinne zawsze mają taki sam skład?
Rolą badań fitochemicznych jest ocena nie tylko składu substancji biologicznie czynnych, ale także tych o potencjalnie szkodliwym działaniu. Jednym z zadań badań fitochemicznych jest określenie pełnego profilu chemicznego – składu danego wyciągu, co pozwala na pełniejszą kontrolę jego skuteczności i bezpieczeństwa stosowania.
Należy pamiętać, że kompozycja i zawartość substancji naturalnych w roślinie zależy od wielu czynników – od warunków wzrostu, po czas zbioru i sposób suszenia surowca. Pozornie te same ekstrakty otrzymane z roślin pochodzących z różnych zbiorów mogą się więc istotnie różnić składem chemicznym. Różnice te dotyczą również zawartości związków fitochemicznych, które odpowiadają za wiele właściwości biologicznych ekstraktu.
Ekstrakty roślinne
Oferujemy starannie wyselekcjonowaną ofertę ekstraktów roślinnych, w tym przede wszystkim ekstrakty proszkowe, wodne, olejowe, alkoholowe i glicerynowe. Nasze produkty są idealne dla przemysłu farmaceutycznego, medycznego, kosmetycznego oraz spożywczego. Bogactwo naturalnych składników aktywnych w tych ekstraktach sprawia, że znajdują one zastosowanie w wielu produktach.
Dodatkowo w naszej ofercie znajdują się także ekstrakty CO2 pozyskiwane w ekstrakcji wysokociśnieniowej naturalnym dwutlenkiem węgla w stanie nadkrytycznym. Te ekstrakty, otrzymywane z ziół, przypraw i innych roślin, są doskonałymi bioaktywnymi składnikami, aromatami i substancjami zapachowymi. Ich silnie skoncentrowana forma doskonale wzbogaca suplementy diety, kosmetyki, perfumy, produkty spożywcze i napoje.
Wszystkie nasze ekstrakty posiadają certyfikaty halal i koszerności, potwierdzające ich najwyższą jakość i zgodność z wymogami religijnymi.
Z tego względu leki roślinne (a coraz częściej także suplementy diety i kosmetyki) często podlegają procesowi standaryzacji na zawartość konkretnych związków chemicznych lub ich grup. W celu zapewnienia odpowiedniego działania lub ograniczenia ryzyka wystąpienia działań niepożądanych do produkcji preparatów roślinnych używa się surowców o określonej zawartości wybranych substancji (zazwyczaj „nie mniej/nie więcej niż X%”). Wykorzystując opisane w ten sposób – standaryzowane – wyciągi można mieć pewność, że substancje odpowiedzialne za ich działanie występują w odpowiednich stężeniach.
Jak działają związki fitochemiczne obecne w wyciągach roślinnych?
Fitochemia to jednak nie tylko badania chemiczne składu wyciągów roślinnych, ale także roli poszczególnych składników dla rośliny i ich działania na organizm ludzki. W przemyśle spożywczym, kosmetycznym czy niektórych suplementach diety w składzie bywa przedstawiany jedynie gatunek rośliny użytej do sporządzenia wyciągu. Decydujące może być jednak także to, z jakiej jej części został sporządzony wyciąg.
Części podziemne rośliny często charakteryzują się innym składem chemicznym niż nadziemne, podobnie liście i kwiaty niekoniecznie muszą działać podobnie jak owoce. Wynika to z roli i działania poszczególnych grup związków chemicznych – w korzeniach częściej dominują substancje zapasowe (węglowodany, białka, skrobię), podczas gdy liście bywają bogatszym źródłem związków polifenolowych – kwasów fenolowych, flawonoidów m.in. o działaniu przeciwutleniającym, a w kwiatach i owocach obecne są naturalne barwniki (np. karotenoidy, antocyjany).
Badania fitochemiczne pozwalają więc rozpoznać skład surowca roślinnego, zidentyfikować obecne w nim związki fitochemiczne i określić ich potencjalne właściwości. Znajomość profilu takich związków pomaga ocenić zarówno aktywność biologiczną ekstraktu, jak i różnice pomiędzy surowcami pochodzącymi z różnych części rośliny lub różnych zbiorów.
Literatura:
- Wawer I, Paradowska K: Naturalne czy syntetyczne? Fitoterapia i Fitochemia jako inspiracja dla syntezy organicznej związków naturalnych. Herbalism 2020; 1(6): 7–19.
Treść zaktualizowana i rozszerzona o nowe informacje oraz kontekst produktowy.
