Składnikiem aktywnym nazywa się substancję lub grupę związków mających istotne znaczenie dla właściwości danego surowca. Może ona występować naturalnie w materiale roślinnym, stanowić wyodrębnioną substancję albo być składnikiem, na którego zawartość standaryzowany jest ekstrakt.
Do składników aktywnych zalicza się zarówno pojedyncze związki, takie jak kofeina, piperyna, bajkalina czy forskolina, jak i szersze grupy związków, np. antocyjany, fitosterole, polifenole, polisacharydy lub saponiny.
W przypadku ekstraktów roślinnych informacja o składniku aktywnym jest często powiązana ze standaryzacją. Określa ona deklarowaną zawartość wybranego związku lub grupy związków w surowcu. Przykładem mogą być ekstrakty standaryzowane na ginsenozydy, andrografolid, sylimarynę, kwasy bosweliowe albo EGCG.
Surowce zawierające ten sam składnik aktywny mogą różnić się jego stężeniem, pochodzeniem, zastosowaną metodą ekstrakcji, nośnikiem oraz formą fizyczną. Dlatego podczas porównywania produktów należy sprawdzić ich aktualną specyfikację i dokumentację techniczną..